Opracowanie edukacyjne
Współrzędne geograficzne – geografia klasa 6
Współrzędne geograficzne pozwalają wskazać miejsce przez dwie niezależne informacje. W materiale dla klasy 6 przećwiczysz odczyt półkul, zapis punktu pomiędzy liniami siatki oraz porównanie położenia dwóch punktów. Przykłady są opisane słowami, więc możesz je rozwiązać także bez ilustracji. Stopnie określają kąty; nie są gotową odległością w kilometrach.
Po tej lekcji potrafisz
- Odróżniać szerokość od długości geograficznej.
- Zapisywać współrzędne wraz z właściwymi literami półkul.
- Odczytywać wartości pomiędzy opisanymi liniami siatki.
- Porównywać długości także po obu stronach południka 180°.
Dwie współrzędne, dwa punkty odniesienia
Szerokość określamy względem równika: 0° na równiku, do 90°N na północy albo 90°S na południu. Długość określamy względem południka zerowego: od 0° do 180° na wschód (E) lub zachód (W). Litery N i S należą do szerokości, a E i W do długości. Samo podanie liczby 20° nie wystarcza do ustalenia, o którą współrzędną i półkulę chodzi.
Przykład: miejsce leży 18° na południe od równika oraz 42° na wschód od południka zerowego. Zapisujemy 18°S, 42°E. Zamiana liczb na 42°S, 18°E wskazałaby inne miejsce, mimo zachowania tych samych półkul. Kontrolę przeprowadź osobno dla każdej części: najpierw odległość kątowa od równika, potem położenie względem południka zerowego.
Odczyt pomiędzy liniami siatki
Na mapie sprawdź podpisy linii, zanim oszacujesz współrzędne. Wyobraź sobie punkt leżący dokładnie w połowie odcinka między równoleżnikami 20°N i 30°N, przy równomiernym odstępie podziałki w tym zadaniu. Odczyt wynosi 25°N. Jeżeli południki ograniczające to pole mają wartości 40°E i 50°E, a punkt leży na południku 40°E, pełny zapis brzmi 25°N, 40°E.
Nie dopisuj dokładności, której mapa nie pokazuje. Dla siatki co 10° oszacowanie do całych stopni może być rozsądne, lecz zapis wielu sekund sugerowałby pomiar dokładniejszy od dostępnych danych. Przy mapie z drobniejszą podziałką odczytuj minuty kątowe. Jeden stopień ma 60 minut: 24°30′ to 24 i pół stopnia, a nie 24,30°. Minuty kątowe w tym zapisie nie mierzą czasu.
Co zachowuje się podczas zmiany położenia?
Punkty 12°S, 25°E i 12°S, 10°E mają tę samą szerokość, więc leżą na jednym równoleżniku. Przy przejściu od pierwszego do drugiego krótszą drogą wzdłuż tego równoleżnika długość wschodnia maleje o 15°: poruszamy się na zachód. Nie dodajemy 25 i 10, bo obie wartości są po tej samej stronie południka zerowego.
Inny przykład: punkty 8°N, 30°E i 16°N, 30°E leżą na tym samym południku. Zmienia się szerokość, a nie długość. Drugi punkt leży o 8° szerokości dalej na północ. Różnica kątów nie mówi sama, ile kilometrów dzieli dowolne dwa miejsca. Dla długości geograficznej odległość odpowiadająca jednemu stopniowi zależy między innymi od szerokości równoleżnika.
Granice układu: 0°, 180° i bieguny
Równik ma szerokość 0°; nie trzeba dodawać N albo S. Południk zerowy ma długość 0°; nie dopisujemy mu E ani W. Punkt przecięcia tych linii ma zapis 0°, 0°. Południk 180° można opisać jako 180°E lub 180°W: to jedna linia po przeciwnej stronie globu, a nie dwa różne południki.
Porównaj 170°E i 175°W. Krótszy łuk przebiega przez 180°: od pierwszego południka do 180° jest 10°, a od 180° do drugiego 5°. Razem otrzymujemy 15°, zamiast dłuższego łuku 345°. Na biegunie północnym szerokość wynosi 90°N, ale nie da się wybrać jednej wyróżnionej długości, ponieważ zbiegają się tam wszystkie południki. To wyjątek wymagający ostrożności przy zdaniu, że każdemu punktowi odpowiada jedna para liczb.
Plan pracy z materiałem
| Krok | Działanie |
|---|---|
| 1 | Znajdź opisane równoleżniki i określ półkulę N lub S. |
| 2 | Znajdź opisane południki i określ E lub W. |
| 3 | Odczytaj podziałkę, zapisując szerokość przed długością. |
| 4 | Sprawdź zakresy liczb, litery i dokładność odczytu. |
Najważniejsze pojęcia
- szerokość geograficzna
- Współrzędna określająca kątowe położenie względem równika, na północ lub południe.
- długość geograficzna
- Współrzędna określająca kątowe położenie względem południka zerowego, na wschód lub zachód.
- równoleżnik
- Linia łącząca punkty o jednakowej szerokości geograficznej.
- minuta kątowa
- Jedna sześćdziesiąta stopnia, oznaczana symbolem ′.
Najczęstsze pomyłki
- Zapis 30°E nie oznacza szerokości: E i W odnoszą się do długości.
- 24°30′ oznacza 24,5°, ponieważ stopień dzieli się na 60 minut, a nie 100.
- 170°E i 175°W dzieli krótszy łuk 15°, nie 345°.
- Na biegunie wszystkie południki się zbiegają; długość nie wyróżnia tam jednego kierunku.
Podsumowanie do zapamiętania
- Najpierw podawaj szerokość, następnie długość.
- Równoleżnik zachowuje szerokość, a południk długość poza biegunami.
- Odczyt między liniami wymaga sprawdzenia podziałki.
- Przy południku 180° uwzględnij obie drogi wokół globu.