Symbole Polski i pamięć historyczna – historia klasa 4

Po tej lekcji potrafisz

• Rozpoznasz barwy, godło i hymn Polski oraz odróżnisz ich funkcje.
• Połączysz trzy daty obchodów z wydarzeniami lub symbolami, których dotyczą.
• Przygotujesz pytania pozwalające sprawdzić wiadomość o lokalnym miejscu pamięci.

Znaki wspólnoty

Podczas szkolnej uroczystości możesz zobaczyć wszystkie trzy symbole jednocześnie. Zwróć uwagę, które elementy opisujesz: kolory flagi, wygląd godła czy tytuł wykonywanej pieśni. Słowo „symbol” nie oznacza, że każda ilustracja z orłem albo dowolna pieśń patriotyczna staje się oficjalnym symbolem państwa.

Godło, barwy i flaga

Polskie godło przedstawia białego orła ze złotą koroną, dziobem i szponami w czerwonym polu tarczy. Przy rozpoznawaniu godła uwzględniaj całość wizerunku. Znak orła użyty na herbie miasta lub na ozdobie nie musi być godłem Rzeczypospolitej.

Barwy Polski to biel i czerwień. Na podstawowej fladze ułożonej poziomo biały pas znajduje się nad czerwonym. Pasy mają jednakową szerokość. Nie trzeba dodawać godła, aby taka biało-czerwona flaga była flagą państwową. Istnieje również ustawowy wariant z godłem, ale nie należy z tego wyciągać wniosku, że każda flaga bez orła jest niepełna. Przy opisywaniu wzoru oddzielaj barwy od dodatkowych znaków.

Hymn i jego historia

Hymnem Polski jest „Mazurek Dąbrowskiego”. Józef Wybicki napisał słowa pieśni w 1797 roku we Włoszech, w środowisku związanym z Legionami Polskimi. Wcześniejszy tytuł odwoływał się do tych legionów. Nie myl autora tekstu z Janem Henrykiem Dąbrowskim, którego nazwisko pojawia się w tytule hymnu.

Powstanie pieśni i ustanowienie jej hymnem państwowym to dwa różne wydarzenia. Utwór mógł być śpiewany i przekazywany, zanim otrzymał oficjalny status. Podczas publicznego wykonywania lub odtwarzania hymnu zachowujemy powagę i spokój oraz stoimy w postawie wyrażającej szacunek. Osoba, która ze względów zdrowotnych nie może wstać, może okazać szacunek spokojnym uczestnictwem. Rozmowa z kolegą w czasie nagrania nie staje się właściwa tylko dlatego, że muzyka nie jest grana na żywo.

Daty, których nie należy zamieniać

Święta mogą upamiętniać wydarzenie albo kierować uwagę na symbol. Dlatego samo zapamiętanie numeru dnia nie wystarcza: dopowiedz, czego dotyczy obchód. Porównaj majowe daty, a następnie jesienną rocznicę w tabeli.

Listopadowa rocznica jest symbolicznym punktem odniesienia dla procesu odbudowy państwa. Nie oznacza, że jednego dnia zakończyły się wszystkie spory o granice i powstały wszystkie instytucje. Rozróżniaj dzień corocznego święta od pełnego przebiegu wydarzeń historycznych.

Sprawdź historię blisko domu

Wybierz tablicę pamiątkową, pomnik albo obiekt w miejscowym muzeum. Zanotuj, kogo lub co upamiętnia, jakie daty podaje i kto go ufundował. Data odsłonięcia tablicy może być znacznie późniejsza niż opisywane wydarzenie. Sam napis nie wyjaśnia jeszcze, na jakich dokumentach oparto jego treść.

Porównaj wiadomość z opisem muzealnym lub publikacją dotyczącą miejscowości. Szukaj informacji o autorze i pochodzeniu danych. Rodzinna opowieść może wskazać ciekawy trop, lecz do ustalenia konkretnej daty potrzebujesz sprawdzalnego świadectwa. Przywiązanie do ojczyzny i własnej miejscowości można wyrażać przez poznawanie ich dziejów, troskę o pamiątki i szacunek dla innych ludzi. Nie wymaga ono uznawania innych narodów za gorsze.

Porównanie przykładów

Najważniejsze pojęcia

Godło państwowe

urzędowo określony wizerunek służący identyfikacji państwa.

Barwy narodowe

kolory identyfikujące wspólnotę; w Polsce biel i czerwień.

Hymn państwowy

oficjalna pieśń państwa, wykonywana z należnym szacunkiem.

Miejsce pamięci

miejsce związane z upamiętnianiem osób lub wydarzeń.

Patriotyzm

przywiązanie do ojczyzny i troska o wspólne dobro, niewymagające poniżania innych narodów.

Najczęstsze pomyłki

• Na poziomej polskiej fladze biel jest nad czerwienią, a nie odwrotnie.
• Autorem słów hymnu jest Wybicki; Dąbrowski to inna postać.
• Dzień Flagi przypada 2 maja, natomiast rocznica konstytucji — 3 maja.
• Data wykonania tablicy nie musi być datą wydarzenia, które upamiętniono.

Podsumowanie do zapamiętania

• Rozpoznawaj symbole po ich właściwych cechach, a nie po luźnym podobieństwie.
• Łącz każdą rocznicę z jej znaczeniem.
• Oddzielaj proces odzyskiwania niepodległości od symbolicznej daty obchodów.
• Sprawdzaj pochodzenie wiadomości o zabytkach i miejscach pamięci.
• Łącz szacunek dla własnej wspólnoty z szacunkiem dla innych.