Opracowanie edukacyjne
II wojna światowa – historia klasa 8
II wojna światowa to powiązane konflikty w Europie, Afryce i Azji, a nie jeden nieprzerwany front. Prześledź rozszerzanie się wojny, zmiany sytuacji militarnej i los ludności cywilnej. Oddzielisz datę kapitulacji Niemiec od formalnego zakończenia całej wojny.
Po tej lekcji potrafisz
- Uporządkować agresje z 1939 i 1941 roku.
- Wyjaśnić znaczenie bitwy o Anglię i przełomów na frontach.
- Rozpoznać sprawców i cel Zagłady Żydów.
- Odróżnić zakończenie walk w Europie od końca wojny na Pacyfiku.
1939: porozumienie agresorów i początek wojny
23 sierpnia 1939 roku III Rzesza i ZSRS podpisały pakt o nieagresji. Towarzyszył mu tajny protokół o strefach wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej. Jawna nazwa dokumentu nie oznaczała ochrony sąsiadów: ustalenia przewidywały ingerencję w ich los. Nie był to również akt formalnego przystąpienia ZSRS do sojuszu państw Osi.
Niemcy napadły na Polskę 1 września. Wielka Brytania i Francja wypowiedziały im wojnę 3 września, a 17 września na Polskę uderzyła Armia Czerwona. Układając te wydarzenia, przypisz każdemu działającego uczestnika. Polska walczyła nadal, a sowieckie wkroczenie nie nastąpiło po kapitulacji państwa polskiego.
1940–1941: od bitwy o Anglię do wojny światowej
W bitwie o Anglię niemieckie lotnictwo nie zdobyło panowania w powietrzu. RAF utrzymał zdolność obrony, a rząd brytyjski nie zawarł rozejmu. Niemcy nie uzyskały więc warunków do planowanego desantu. To przykład związku między wynikiem bitwy a możliwością przeprowadzenia następnej operacji, nie opis zdobycia Wysp Brytyjskich.
22 czerwca 1941 roku Niemcy zaatakowały ZSRS w operacji Barbarossa. Początkowe postępy nie przyniosły zdobycia Moskwy ani szybkiej kapitulacji przeciwnika. W grudniu Japonia uderzyła na Pearl Harbor: 7 grudnia nastąpił atak, 8 grudnia USA wypowiedziały wojnę Japonii, a 11 grudnia Niemcy i Włochy wypowiedziały wojnę USA.
Zagłada i wojna przeciw ludności cywilnej
Nazistowskie Niemcy zaplanowały i przeprowadziły Zagładę europejskich Żydów. Prześladowanie obejmowało odbieranie praw, izolację, deportacje i masowe mordy. Holokaust nie oznacza dobrowolnej migracji ani samego przymusowego przesiedlenia. Odnosi się do ludobójstwa Żydów; Niemcy dokonywali też ludobójstwa Romów oraz zbrodni na innych grupach ludności.
Przy analizie świadectwa oddziel sprawcę, ofiarę i miejsce. Informacja, że niemiecki ośrodek zagłady działał na okupowanej ziemi polskiej, wskazuje położenie, a nie narodowość sprawców. Daty operacji wojskowych nie wyjaśniają same losu cywilów. Do opisu wojny potrzebne są także świadectwa prześladowania i organizacji terroru.
Przełomy militarne i współdziałanie aliantów
Kapitulacja okrążonych sił Osi pod Stalingradem na początku lutego 1943 roku zakończyła niemiecką ofensywę na tym kierunku klęską. Osłabiła ich pozycję strategiczną i była ważnym etapem przejmowania inicjatywy przez ZSRS. Nie oznaczała zdobycia Moskwy przez Niemców ani natychmiastowego zakończenia wojny w całej Europie.
6 czerwca 1944 roku alianci przeprowadzili desant w Normandii, rozpoczynając inwazję według planu Overlord. Amerykanie, Brytyjczycy i Kanadyjczycy lądowali tego samego dnia na swoich odcinkach wybrzeża. Zdobycie i utrzymanie przyczółków umożliwiło rozwijanie działań. Odróżniaj pierwszy dzień operacji od późniejszego wyzwalania kolejnych obszarów Francji.
1945: dlaczego potrzebujemy dwóch zakończeń?
Kapitulacja Niemiec w maju 1945 roku zakończyła wojnę w Europie, ale walki z Japonią trwały nadal. Na osi czasu nie stawiaj znaku równości między końcem jednego teatru działań a końcem całego konfliktu. Inaczej opiszesz sytuację mieszkańca Europy w maju, a inaczej żołnierza walczącego wtedy na Pacyfiku.
W sierpniu Japonia zakomunikowała przyjęcie warunków kapitulacji. Formalny akt podpisano 2 września 1945 roku na pokładzie USS Missouri. Dlatego w pytaniu o formalny koniec całej wojny właściwa jest data wrześniowa. Ogłoszenie decyzji, ustanie działań i podpisanie dokumentu mogą być odrębnymi zdarzeniami.
Chronologia
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 23 VIII 1939 | Pakt Ribbentrop–Mołotow z tajnym protokołem. |
| 1 i 17 IX 1939 | Agresje Niemiec i ZSRS na Polskę. |
| 22 VI 1941 | Niemiecki atak na ZSRS. |
| 7 XII 1941 | Japoński atak na Pearl Harbor. |
| 6 VI 1944 | Aliancki desant w Normandii. |
| 2 IX 1945 | Podpisanie kapitulacji Japonii. |
Najważniejsze pojęcia
- pakt o nieagresji
- Umowa zobowiązująca strony do nieatakowania się.
- tajny protokół
- Nieujawniona część porozumienia określająca dodatkowe ustalenia.
- Holokaust
- Zagłada europejskich Żydów przeprowadzona przez nazistowskie Niemcy.
- przyczółek
- Opanowany obszar umożliwiający rozwijanie dalszych działań wojskowych.
- kapitulacja
- Poddanie się sił zbrojnych na określonych warunkach.
Najczęstsze pomyłki
- Tajny protokół nie gwarantował Polsce bezpieczeństwa.
- Niepowodzenie Barbarossy w 1941 roku nie zakończyło wojny na wschodzie.
- D-Day i późniejsze wyzwalanie Francji nie są jednym dniem.
- Kapitulacja Niemiec nie była końcem wojny z Japonią.
Podsumowanie do zapamiętania
- Łącz datę z działaniem i uczestnikiem.
- Wyjaśniaj wynik operacji przez jego następstwa.
- W opisie terroru rozróżniaj sprawców, ofiary i miejsce.
- Oddziel kapitulację europejską od formalnego końca całej wojny.