Opracowanie edukacyjne
Co trzeba wiedzieć przed quizem?
Powtórka przed egzaminem ósmoklasisty powinna łączyć gramatykę, środki stylistyczne, tworzenie wypowiedzi i znajomość lektur. Najważniejsze nie jest rozpoznawanie haseł w oderwaniu od tekstu, lecz uzasadnianie odpowiedzi konkretnym przykładem. Polecenia badają również czytanie ze zrozumieniem: trzeba zauważyć ograniczenia takie jak „na podstawie fragmentu”, „podaj dwa argumenty” albo „odwołaj się do lektury obowiązkowej”. Pominięcie warunku może obniżyć wynik mimo poprawnej wiedzy. Pomaga uważna kontrola odpowiedzi.
Po tej lekcji potrafisz
- rozpoznawać podstawowe części mowy i składnię
- nazywać środki stylistyczne
- budować argument i przykład
- łączyć bohatera oraz motyw z właściwą lekturą
Gramatyka w kontekście
Dopełniacz odpowiada na pytania kogo? czego?, a przysłówek często określa czasownik i odpowiada między innymi na pytanie jak?. Nazwę formy trzeba ustalać według funkcji w konkretnym zdaniu, ponieważ podobnie brzmiący wyraz może pełnić inną rolę.
W zdaniu pojedynczym występuje jedno orzeczenie, a w złożonym co najmniej dwa. Podmiot wskazuje wykonawcę czynności lub nosiciela stanu. W zdaniu „Ala czyta książkę” podmiotem jest Ala, natomiast książkę jest dopełnieniem.
Język literatury
Porównanie zestawia zjawiska i często wykorzystuje słowa jak, niczym, niby lub podobny do. Apostrofa jest bezpośrednim, uroczystym zwrotem, a strofa to graficznie wyodrębniona grupa wersów. Nazwanie środka jest dopiero początkiem odpowiedzi.
Pełna analiza wyjaśnia funkcję: porównanie może unaoczniać cechę, powtórzenie wzmacniać emocje, a kontrast podkreślać różnicę. Na egzaminie warto wskazać fragment tekstu i opisać jego wpływ na znaczenie lub odbiór.
Argumentowanie
Rozprawka lub wypowiedź argumentacyjna wymaga stanowiska, argumentów i przykładów. Argument jest ogólnym uzasadnieniem tezy, a przykład z lektury pokazuje, że uzasadnienie działa w konkretnej sytuacji. Samo streszczenie fabuły nie jest argumentem.
Każdy akapit powinien rozwijać jedną myśl. Należy wyjaśnić związek przykładu z tezą, używać spójników logicznych i zakończyć wnioskiem. Plan przed pisaniem pomaga uniknąć powtórzeń i przypadkowej kolejności treści.
Lektury i epoki
„Pan Tadeusz” napisał Adam Mickiewicz, „Latarnika” Henryk Sienkiewicz, a „Kamienie na szaniec” Aleksander Kamiński. Jan Bytnar nosił pseudonim Rudy. Pewność autora, bohatera i rodzaju utworu stanowi podstawę dalszej interpretacji.
Nowelę „Latarnik” łączy się z pozytywizmem, natomiast twórczość Mickiewicza z romantyzmem. Daty epok pomagają, lecz ważniejsze są charakterystyczne problemy i idee widoczne w utworze. Odpowiedź należy zawsze dostosować do polecenia.
Chronologia
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| krok 1 | przeczytaj polecenie i zaznacz czasownik operacyjny |
| krok 2 | znajdź dowód w tekście lub lekturze |
| krok 3 | sformułuj odpowiedź i uzasadnienie |
| krok 4 | sprawdź język oraz zgodność z poleceniem |
Najważniejsze pojęcia
- argument
- uzasadnienie potwierdzające stanowisko
- przykład
- konkretna sytuacja potwierdzająca argument
- porównanie
- zestawienie zjawisk na podstawie wspólnej cechy
- zdanie złożone
- zdanie zawierające co najmniej dwa orzeczenia
Najczęstsze pomyłki
- Streszczenie wydarzenia nie zastępuje argumentu.
- Autor nie jest automatycznie narratorem ani podmiotem lirycznym.
- Zdanie złożone rozpoznajemy po orzeczeniach, nie po długości.
Podsumowanie do zapamiętania
- Analizuj formę językową w kontekście.
- Nazywaj środek i wyjaśniaj jego funkcję.
- Łącz argument z konkretnym przykładem.
- Sprawdzaj autora, bohaterów i epokę lektury.