Opracowanie edukacyjne

Czytanie ze zrozumieniem i wyszukiwanie informacji – język polski klasa 4

Przeczytaj krótki tekst: „Uczniowie ustawili obok sali pojemniki na zużyty papier. Przygotowali też plakaty pokazujące, co można do nich wrzucać. Po miesiącu w zwykłych koszach było mniej papierowych odpadów”. Tematem jest szkolna zbiórka papieru. Główna myśl mówi więcej: wspólne działanie połączone z wyjaśnieniem zasad może poprawić segregowanie odpadów. Nazwa przedmiotu, który pojawia się w tekście, nie musi jeszcze obejmować całej jego treści.

Opracowanie: redakcja Quizowania · Standardy redakcyjne · Zgłoś błąd

Po tej lekcji potrafisz

Rozróżniać temat tekstu i jego główną myśl.
Wyszukiwać informacje podane wprost oraz uzasadniać wnioski.
Sprawdzać znaczenie słów na podstawie kontekstu.
Tworzyć krótkie streszczenie bez dodawania własnych wydarzeń i ocen.

Temat i główna myśl odpowiadają na różne pytania

Temat określa więc, o czym czytasz, a główna myśl ujmuje najważniejszy sens wypowiedzi. Tytuł bywa pomocną wskazówką, lecz trzeba sprawdzić, czy pasuje do wszystkich ważnych informacji. Nagłówek „Kolorowe plakaty” pomijałby w naszym przykładzie zbiórkę i jej rezultat. Nie wybieraj najważniejszej informacji tylko dlatego, że wystąpiła na początku albo na końcu akapitu.

Informacja i wniosek

Komunikat „Warsztaty odbywają się w środę od 14.00 do 15.30” podaje wprost dzień i godziny. Można zapisać tę samą informację innymi słowami, ale trzeba zachować jej znaczenie. Odpowiedź „Warsztaty kończą się o 15.00” zmienia fakt. Zdanie „Warsztaty są ciekawe” dodaje ocenę, której komunikat nie zawiera.

Wniosek powstaje na podstawie wskazówek. Gdy bohater widzi ciemne chmury i wraca po parasol, można przypuszczać, że spodziewa się deszczu. Nie dowodzi to jednak, że deszcz już pada ani że bohater na pewno się spóźni. Dobry wniosek powinien być ostrożny i mieć oparcie w tekście. Spróbuj wskazać słowa, które go uzasadniają; jeśli nie potrafisz, być może dopowiadasz własną historię.

Nieznane słowo sprawdzaj w zdaniu

W zdaniu „Na brzegu zeszytu dopisała uwagę” wyraz „brzeg” dotyczy skraju kartki, a nie terenu przy wodzie. Sąsiednie wyrazy pomagają wybrać znaczenie pasujące do sytuacji. Jeśli nadal masz wątpliwości, skorzystaj ze słownika i porównaj jego objaśnienia z całym zdaniem. Samo znalezienie pierwszego znaczenia hasła nie kończy sprawdzania.

Podobnie czytaj dane w tabeli. Najpierw ustal, co oznaczają nagłówki kolumn i wierszy. Następnie znajdź ich przecięcie. Liczba odczytana z sąsiedniej kolumny może dotyczyć innej wielkości, choć znajduje się bardzo blisko poprawnej komórki. Zwróć uwagę również na jednostkę: milimetry opadu i stopnie temperatury nie opisują tego samego.

Spis treści i cytat mają różne zadania

Spis treści pokazuje układ książki: tytuły rozdziałów i podrozdziałów, zwykle z numerami stron. Jeśli szukasz informacji o określonym zagadnieniu, odszukaj odpowiedni tytuł i przejdź do wskazanej części. Spis treści pomaga znaleźć tekst, ale nie zastępuje jego przeczytania i nie zawiera wszystkich szczegółów rozdziału.

Cytat przytacza cudzą wypowiedź. Po zapowiedzi zakończonej dwukropkiem całe przytoczone zdanie zaczynamy wielką literą i ujmujemy w cudzysłów, na przykład: Ola powiedziała: „Przyniosę atlas”. Kropka kończąca całą wypowiedź znajduje się po zamykającym cudzysłowie. Nie zmieniaj brzmienia cytatu tak, jak możesz redagować własnymi słowami streszczenie; oba sposoby korzystania z tekstu mają inne zadania.

Krótkie streszczenie zachowuje sens

Streszczenie ogranicza tekst do najważniejszych informacji i powiązań. Przykład szkolnej zbiórki można ująć tak: „Uczniowie zorganizowali zbiórkę papieru i wyjaśnili jej zasady, dzięki czemu mniej papieru trafiało do zwykłych koszy”. Zachowano działanie i jego rezultat. Nie trzeba przepisywać każdego zdania ani dodawać pochwały organizatorów.

Przed zapisaniem streszczenia wypisz najważniejsze punkty, połącz je logicznie i usuń szczegóły, bez których nadal wiadomo, co się wydarzyło. Własne słowa nie oznaczają zmieniania faktów. Cytat natomiast odtwarza cudze słowa i wymaga wyraźnego oznaczenia; nie jest tym samym co samodzielnie zredagowane streszczenie.

Porównanie przykładów

Rodzaj odpowiedzi	Co sprawdzić?; Przykład
Informacja wprost	Czy tekst rzeczywiście to podaje?; Zajęcia zaczynają się o 14.00.
Wniosek	Z jakich wskazówek wynika?; Bohater przygotowuje się na możliwy deszcz.
Ocena	Czy to sąd, a nie podany fakt?; Te zajęcia są najciekawsze.

Najważniejsze pojęcia

Temat: to, czego dotyczy tekst.
Główna myśl: najważniejszy sens całej wypowiedzi lub jej części.
Kontekst: otoczenie wyrazu lub wypowiedzi pomagające odczytać znaczenie.
Wniosek: stwierdzenie wyprowadzone z dostępnych informacji.
Streszczenie: zwięzłe przedstawienie najważniejszej treści z zachowaniem jej sensu.

Najczęstsze pomyłki

Zamiast tematu podajesz jeden szczegół. Sprawdź, czy odpowiedź obejmuje cały tekst.
Dopisujesz prawdopodobne zdarzenie i traktujesz je jak fakt. Oddziel informację od przypuszczenia.
W streszczeniu oceniasz bohatera. Pozostaw ocenę do zadania, które rzeczywiście jej wymaga.

Podsumowanie do zapamiętania

Przeczytaj pytanie i ustal, jakiego rodzaju odpowiedzi oczekuje.
Przy informacji wprost sprawdź każdy element, także dzień, godzinę i liczbę.
Przy wniosku wskaż uzasadniający go fragment.
Znaczenie słowa dobieraj do kontekstu.
Streszczaj krótko, zachowując fakty i ich związki.