Opracowanie edukacyjne
Co trzeba wiedzieć przed quizem?
Państwo opisujemy za pomocą położenia, terytorium, stolicy, ludności, języków, symboli i ustroju. Pojedyncza cecha może być myląca: stolica nie zawsze jest największym miastem, język urzędowy może wynikać z historii kolonialnej, a część państw leży na więcej niż jednym kontynencie. Łączenie kilku cech jednocześnie pozwala rozpoznawać kraje pewniej i unikać uproszczeń.
Po tej lekcji potrafisz
- rozróżnić państwo, naród i stolicę
- łączyć wybrane państwa ze stolicami i językami
- rozpoznawać podstawowe symbole państwowe
- wyjaśnić pojęcie państwa transkontynentalnego
Co tworzy państwo
Państwo posiada terytorium, ludność i władzę publiczną zdolną ustanawiać oraz egzekwować prawo. Granice wyznaczają obszar suwerenności. Naród jest wspólnotą kultury, historii lub tożsamości i nie zawsze pokrywa się z ludnością jednego państwa.
Flaga, godło i hymn są symbolami, lecz nie stanowią same w sobie definicji państwa. Biały krzyż na czerwonym polu jest flagą Szwajcarii; charakterystyczny kwadratowy kształt pomaga odróżnić ją od wielu prostokątnych flag.
Stolica i największe miasto
Stolica jest siedzibą najważniejszych władz państwowych. Paryż jest stolicą Francji, Rzym Włoch, a Ankara Turcji. W Ankarze obraduje Wielkie Zgromadzenie Narodowe Turcji.
Stolica nie musi być największym miastem. Canberra została wybrana jako kompromis między Sydney i Melbourne. W USA siedzibą władz jest Waszyngton, natomiast Nowy Jork ma największą liczbę mieszkańców w granicach administracyjnych spośród miast kraju.
Położenie i terytorium
Rosja ma największą powierzchnię na świecie i leży w Europie oraz Azji, dlatego nazywa się ją państwem transkontynentalnym. Egipt leży głównie w Afryce, ale półwysep Synaj znajduje się geograficznie w Azji.
Państwo wyspiarskie zajmuje jedną lub wiele wysp i nie posiada lądowej granicy na głównej wyspie. Japonia jest archipelagiem we wschodniej Azji. Australia może być określana jednocześnie jako państwo, kontynent i część regionu Oceanii — zależnie od przyjętego ujęcia geograficznego.
Język i historia
W Brazylii językiem urzędowym jest portugalski, ponieważ obszar ten był kolonią Portugalii. Większość pozostałych państw Ameryki Południowej używa hiszpańskiego, co odzwierciedla inną historię kolonialną.
Język urzędowy służy administracji i prawu, ale mieszkańcy mogą posługiwać się wieloma innymi językami. Nie należy utożsamiać języka urzędowego z językiem ojczystym każdej osoby ani zakładać, że granice językowe pokrywają się z granicami państw.
Chronologia
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 1901 | powstaje Związek Australijski |
| 1923 | Ankara zostaje stolicą Turcji |
| 1960 | Brasília zostaje stolicą Brazylii |
Najważniejsze pojęcia
- państwo
- organizacja polityczna posiadająca terytorium, ludność i władzę
- stolica
- miasto będące siedzibą centralnych władz
- suwerenność
- najwyższa władza państwa na jego terytorium i niezależność zewnętrzna
- państwo transkontynentalne
- państwo leżące na obszarze więcej niż jednego kontynentu
Najczęstsze pomyłki
- Stolica nie zawsze jest największym miastem państwa.
- Brazylia jest państwem portugalskojęzycznym, a nie hiszpańskojęzycznym.
- Rosja leży w Europie i Azji, choć większość jej obszaru znajduje się w Azji.
Podsumowanie do zapamiętania
- Państwo łączy terytorium, ludność i władzę.
- Stolica pełni funkcję polityczną, niezależnie od liczby mieszkańców.
- Symbole i języki pomagają rozpoznawać państwa, ale wymagają kontekstu.
- Historia wpływa na granice, stolice i języki urzędowe.