Opracowanie edukacyjne
Co trzeba wiedzieć przed quizem?
Nicienie i pierścienice mają wydłużone ciało, lecz różnią się jego organizacją. Nicienie są nieczłonowane, pokryte oskórkiem i mają pierwotną jamę ciała. Pierścienice składają się z powtarzających segmentów i mają wtórną jamę ciała oraz zamknięty układ krwionośny. W obu grupach występują organizmy wolno żyjące, a wśród nicieni liczne pasożyty. Porównanie uczy, że podobny wygląd zewnętrzny nie wystarcza do ustalenia pokrewieństwa i sposobu funkcjonowania.
Po tej lekcji potrafisz
- łączyć budowę zwierzęcia z jego funkcją
- porównywać grupy na podstawie cech
- wyjaśniać rozwój i sposób życia
- oceniać znaczenie organizmów dla człowieka i przyrody
Plan budowy nicienia
Ciało nicienia jest obłe w przekroju, zwęża się na końcach i nie ma segmentów. Sprężysty oskórek chroni przed urazami oraz warunkami środowiska, a płyn w jamie ciała wraz z mięśniami tworzy szkielet hydrauliczny. Ponieważ mięśnie biegną głównie wzdłuż ciała, ruch ma charakter wijący.
Drożny układ pokarmowy zaczyna się otworem gębowym i kończy odbytem, dzięki czemu pokarm może przesuwać się w jednym kierunku. Nicienie nie mają układu oddechowego ani krwionośnego; wymiana gazowa zachodzi powierzchnią ciała, a substancje rozprowadza płyn jamy ciała.
Pasożytnicze nicienie
Glista ludzka żyje jako dorosły pasożyt w jelicie, ale jej larwy wędrują przez narządy. Do zarażenia dochodzi po połknięciu jaj znajdujących się na zabrudzonej żywności, wodzie lub dłoniach. Owsik rozprzestrzenia się łatwo w skupiskach ludzi, a jego jaja mogą trafiać na przedmioty i ponownie do jamy ustnej.
Włośniem można zarazić się przez spożycie niedostatecznie zbadanego oraz poddanego obróbce mięsa zawierającego larwy. Różne drogi zakażenia wymagają różnych działań: mycia rąk i produktów, kontroli mięsa oraz właściwego gotowania. Nie każdy nicień jest jednak pasożytem; wiele żyje w glebie i wodzie.
Segmentacja pierścienic
Ciało pierścienicy jest podzielone na segmenty, w których powtarzają się elementy budowy. Przegrody oddzielają części wtórnej jamy ciała, a współpraca mięśni okrężnych i podłużnych pozwala precyzyjnie wydłużać albo skracać odcinki. Szczecinki dżdżownicy zaczepiają się o podłoże i zwiększają skuteczność ruchu.
Pierścienice mają zamknięty układ krwionośny, czyli krew płynie w naczyniach. Dżdżownica oddycha przez wilgotną skórę, dlatego wysuszenie utrudnia wymianę gazową. Wieloszczety morskie mogą mieć wyrostki pomagające w poruszaniu i oddychaniu, a pijawki wykorzystują przyssawki.
Rola w ekosystemie
Dżdżownice drążą korytarze, mieszają glebę i wciągają do niej szczątki organiczne. Ułatwia to napowietrzanie oraz obieg materii, choć określenie użyźnianie nie oznacza samodzielnego wytwarzania wszystkich składników mineralnych. Ich obecność jest związana z warunkami gleby i dostępnością pokarmu.
Pijawki mogą być drapieżnikami albo pasożytami zewnętrznymi. Substancje ograniczające krzepnięcie krwi znalazły zastosowania medyczne, lecz użycie żywych organizmów wymaga kontrolowanych warunków. Znaczenia całej grupy nie należy sprowadzać do jednego gatunku znanego człowiekowi.
Chronologia
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| nicień | połknięcie lub wniknięcie formy inwazyjnej |
| larwa | rozwój albo wędrówka w żywicielu |
| dorosły | osiągnięcie miejsca życia i rozmnażanie |
| jaja | wydostanie się i rozprzestrzenianie |
Najważniejsze pojęcia
- oskórek
- ochronna warstwa powierzchni ciała nicienia
- segmentacja
- podział ciała na powtarzające się odcinki
- szkielet hydrauliczny
- podpora tworzona przez płyn pod ciśnieniem
- układ zamknięty
- układ krwionośny, w którym krew płynie w naczyniach
Najczęstsze pomyłki
- Nicienie nie są podzielone na segmenty.
- Nie każdy nicień jest pasożytem.
- Dżdżownica oddycha przez wilgotną skórę, a nie płucami.
Podsumowanie do zapamiętania
- Oskórek i jama ciała wspierają ruch nicienia.
- Drożny przewód pokarmowy ma dwa otwory.
- Segmentacja zwiększa możliwości ruchowe pierścienic.
- Dżdżownice uczestniczą w przemianach gleby.