Opracowanie edukacyjne
Co trzeba wiedzieć przed quizem?
Po klęsce kampanii 1939 roku ziemie polskie znalazły się pod okupacją niemiecką i sowiecką. W klasie 8 uczeń porównuje cele oraz metody obu okupantów, zna Zagładę, Polskie Państwo Podziemne, rząd na uchodźstwie, zbrodnię katyńską i powstanie warszawskie. Należy odróżniać instytucjonalny opór od codziennych strategii przetrwania oraz unikać uproszczonego oceniania ludzi działających pod terrorem.
Po tej lekcji potrafisz
- rozpoznawać najważniejsze pojęcia
- wyjaśniać zależności przyczynowe
- stosować wiedzę w zadaniach
- kontrolować wynik i bezpieczeństwo
Dwie okupacje
Niemcy wcielili część ziem do Rzeszy, a z centralnych obszarów utworzyli Generalne Gubernatorstwo. Stosowali egzekucje, wysiedlenia, germanizację, pracę przymusową i niszczenie elit. Na terenach wcielonych do ZSRS prowadzono sowietyzację, aresztowania i deportacje.
NKWD zamordowało w 1940 roku polskich oficerów i przedstawicieli elit w Katyniu oraz innych miejscach. Po niemieckim ataku na ZSRS w 1941 roku całe ziemie przedwojennej Polski znalazły się pod okupacją niemiecką, lecz pamięć obu reżimów wpływała na relacje polityczne.
Zagłada i postawy
Niemcy izolowali Żydów w gettach, wykorzystywali głód i pracę przymusową, a następnie prowadzili deportacje do ośrodków zagłady. Auschwitz-Birkenau pełnił funkcję obozu koncentracyjnego i ośrodka masowego mordu. Zagładzie poddano także Romów.
Postawy społeczeństwa obejmowały opór, pomoc, obojętność, szantaż i współpracę z okupantem. Za pomoc Żydom groziła kara śmierci, lecz istniała zorganizowana Rada Pomocy Żydom „Żegota”. Badanie postaw wymaga źródeł i uwzględnienia konkretnych warunków.
Państwo podziemne i walka
Rząd RP działał na uchodźstwie, a w kraju powstała podporządkowana mu tajna administracja, sądownictwo, szkolnictwo i Armia Krajowa. Podziemie prowadziło wywiad, sabotaż, dywersję i informowało aliantów o niemieckich zbrodniach.
Akcja „Burza” miała ujawnić polskie władze wobec wkraczającej Armii Czerwonej. Powstanie warszawskie rozpoczęło się 1 sierpnia 1944 roku i po 63 dniach upadło, przynosząc ogromne straty ludności oraz zniszczenie miasta. Jego cele i decyzję o rozpoczęciu nadal poddaje się historycznej debacie.
Jak pracować z tematem
Zacznij od nazwania obiektu, zjawiska albo związku i oddziel informacje obserwowane od wniosków. W matematyce zapisz dane i jednostki, w przyrodzie uwzględnij czynniki ożywione oraz nieożywione, a w chemii rozpoznaj wzór i grupę funkcyjną. Kolejne kroki uzasadniaj definicją lub zależnością, zamiast opierać odpowiedź wyłącznie na podobnym wyglądzie.
Wynik sprawdź drugim sposobem i oceń jego sens. Obserwację terenową prowadź bez niszczenia siedlisk. Doświadczenia chemiczne wykonuj wyłącznie według instrukcji, w okularach i pod opieką nauczyciela; nie próbuj substancji ani nie wąchaj ich bezpośrednio. Źródło pomaga potwierdzić wiedzę, ale odpowiedź powinna samodzielnie wyjaśniać przyczynę.
Po quizie wróć do błędnych odpowiedzi i nazwij przyczynę pomyłki: niewłaściwa definicja, pomylone jednostki, błędne przyporządkowanie czy nieuwzględniony warunek. Następnie rozwiąż podobny przykład bez podglądania. Taka korekta jest skuteczniejsza niż zapamiętanie samej litery odpowiedzi i pozwala przenieść umiejętność na nowe zadanie.
Chronologia
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 1 | rozpoznaj dane i pojęcia |
| 2 | wybierz zależność lub metodę |
| 3 | wykonaj rozumowanie |
| 4 | sprawdź i wyjaśnij wynik |
Najważniejsze pojęcia
- Generalne Gubernatorstwo
- okupacyjna jednostka niemiecka na części ziem polskich
- sowietyzacja
- narzucanie systemu politycznego i społecznego ZSRS
- Polskie Państwo Podziemne
- tajne struktury państwowe podporządkowane rządowi RP
- getto
- przymusowo wydzielony obszar izolacji ludności żydowskiej
Najczęstsze pomyłki
- Okupacje różniły się organizacją, lecz obie stosowały terror.
- Auschwitz był zarówno obozem koncentracyjnym, jak i ośrodkiem zagłady.
- Powstanie warszawskie trwało 63 dni.
Podsumowanie do zapamiętania
- Polskę podzielili okupanci.
- Terror uderzał w elity i ludność cywilną.
- Niemcy przeprowadzili Zagładę.
- Podziemie tworzyło wojsko i administrację.