Opracowanie edukacyjne
Co trzeba wiedzieć przed quizem?
Rewolucja francuska zniosła społeczeństwo stanowe i ogłosiła prawa obywatela, ale przeszła również przez wojnę, terror i dyktaturę. Napoleon zakończył okres niestabilnych rządów, zachował część zdobyczy rewolucji i podporządkował znaczną część Europy. Dla Polaków jego zwycięstwa stworzyły możliwość budowy Legionów oraz Księstwa Warszawskiego, lecz polskie nadzieje zależały od interesów Francji. Epokę należy oceniać, zestawiając idee wolności z przemocą i imperialną ekspansją.
Po tej lekcji potrafisz
- wyjaśnić przyczyny rewolucji
- uporządkować jej najważniejsze etapy
- ocenić reformy i wojny Napoleona
- opisać polskie nadzieje niepodległościowe
Francja przed rewolucją
Społeczeństwo dzieliło się na duchowieństwo, szlachtę i stan trzeci. Dwa pierwsze stany korzystały z przywilejów, podczas gdy ciężar podatków spoczywał głównie na pozostałych mieszkańcach. Zadłużenie państwa, kosztowne wojny, wzrost cen żywności i nieudane próby reform pogłębiały kryzys monarchii Ludwika XVI.
Zwołane w 1789 roku Stany Generalne nie potrafiły uzgodnić sposobu głosowania. Przedstawiciele stanu trzeciego ogłosili się Zgromadzeniem Narodowym i zobowiązali do przygotowania konstytucji. Zdobycie Bastylii 14 lipca stało się symbolem upadku absolutnej władzy, chociaż przemiany rozpoczęły się wcześniej.
Od praw człowieka do terroru
Deklaracja praw człowieka i obywatela głosiła wolność, równość wobec prawa oraz suwerenność narodu. Zniesiono przywileje stanowe i uchwalono konstytucję. Wojna z europejskimi monarchiami, konflikt polityczny i nieufność wobec króla doprowadziły jednak do obalenia monarchii oraz ustanowienia republiki w 1792 roku.
Ludwik XVI został stracony, a jakobini pod kierunkiem Robespierre’a wprowadzili nadzwyczajne rządy terroru. Trybunały skazywały rzeczywistych i domniemanych przeciwników rewolucji. Terror zakończył się obaleniem Robespierre’a, lecz republika nadal zmagała się z wojną, kryzysem finansowym i brakiem stabilnej władzy.
Napoleon: reformator i cesarz
Napoleon Bonaparte zdobył popularność jako generał i w 1799 roku dokonał zamachu stanu. Jako pierwszy konsul uporządkował administrację, finanse i szkolnictwo. Kodeks cywilny potwierdzał równość mężczyzn wobec prawa, ochronę własności i świeckie państwo, ale ograniczał pozycję kobiet oraz nie ustanawiał demokracji.
W 1804 roku Napoleon koronował się na cesarza. Jego armie pokonywały kolejne koalicje, a w zależnych państwach znoszono część feudalnych przywilejów. Jednocześnie Francja pobierała podatki, rekrutów i narzucała swoją wolę. Blokada kontynentalna miała osłabić Wielką Brytanię, ale szkodziła także europejskim gospodarkom.
Polacy i koniec imperium
Jan Henryk Dąbrowski utworzył w 1797 roku Legiony Polskie we Włoszech. Pieśń Józefa Wybickiego podtrzymywała nadzieję powrotu do ojczyzny. Po pokonaniu Prus Napoleon utworzył w 1807 roku Księstwo Warszawskie z konstytucją, nowoczesną administracją i armią, choć zależne politycznie oraz gospodarczo od Francji.
Wyprawa na Rosję w 1812 roku zakończyła się katastrofą wskutek walk, braku zaopatrzenia, chorób i zimowego odwrotu. Koalicja zajęła Paryż, a po krótkim powrocie Napoleon przegrał pod Waterloo w 1815 roku. Kongres wiedeński uporządkował Europę po wojnach i podzielił ziemie Księstwa Warszawskiego.
Chronologia
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 1789 | zdobycie Bastylii i Deklaracja praw |
| 1792 | ustanowienie republiki |
| 1799 | zamach stanu Napoleona |
| 1807 | utworzenie Księstwa Warszawskiego |
| 1815 | klęska pod Waterloo |
Najważniejsze pojęcia
- stan trzeci
- mieszkańcy Francji nienależący do duchowieństwa ani szlachty
- republika
- państwo bez dziedzicznego monarchy
- terror
- polityka masowych represji wobec przeciwników
- Kodeks Napoleona
- francuski kodeks prawa cywilnego z 1804 roku
Najczęstsze pomyłki
- Zdobycie Bastylii było symbolem, a nie jedyną przyczyną rewolucji.
- Kodeks Napoleona wprowadzał równość prawną mężczyzn, ale nie pełną równość społeczną.
- Napoleon wspierał polskie formacje wtedy, gdy odpowiadało to interesom Francji.
Podsumowanie do zapamiętania
- Kryzys finansowy i nierówności stanowe uruchomiły rewolucję.
- Rewolucja przyniosła prawa obywatelskie oraz terror.
- Napoleon łączył reformy z autorytarną władzą i podbojami.
- Legiony oraz Księstwo Warszawskie podtrzymywały polskie dążenia niepodległościowe.