Która para poprawnie przedstawia rodzaj literacki i należący do niego gatunek?
Odpowiedź: Liryka jest rodzajem, a tren jego gatunkiem.
Rodzaj stanowi szerszą kategorię niż gatunek. Liryka, epika i dramat to rodzaje, natomiast tren jest jednym z gatunków lirycznych. Pozostałe propozycje odwracają tę zależność. Przyporządkowanie wymaga dwóch poziomów klasyfikacji, nie zastępowania jednego drugim.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Przeczytaj autorski fragment: „Marta otworzyła szkatułkę. — To twój medal? — zapytała. Dziadek skinął głową i odłożył gazetę”. Co najmocniej uzasadnia zaliczenie fragmentu do epiki?
Odpowiedź: Narrator przedstawia zdarzenia i wprowadza rozmowę bohaterów.
Wydarzenia relacjonuje narrator: to on mówi o otwarciu szkatułki i geście dziadka. W tę narrację została włączona rozmowa postaci. Obecność dialogu nie zmienia tekstu epickiego w dramat; dialog może być składnikiem opowieści narratora.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Przeczytaj autorski fragment: „Pod cichym niebem liczę swoje lęki. / Noc nie odpowie, lecz słuchać jej chcę”. Która cecha wskazuje tu na lirykę?
Odpowiedź: Osoba mówiąca przedstawia własne przeżycia i stosunek do nocy.
O rozpoznaniu liryki przesądza w tym przykładzie wyznanie osoby mówiącej: lęk i potrzeba wsłuchania się w noc. Podział na wersy współgra z takim sposobem wypowiedzi, ale sam zapis wierszem nie byłby wystarczającym uzasadnieniem klasyfikacji.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Przeczytaj autorski zapis: „ANNA: Zostaję. / PIOTR (zamyka okno): Musisz wyjść przed świtem”. Jaki rodzaj literacki reprezentuje taki sposób zapisu?
Odpowiedź: Dramat, ponieważ tekst rozpisuje wypowiedzi i działania na role.
Wypowiedzi są przypisane rolom, a zapis w nawiasie określa działanie postaci. Nie występuje narrator relacjonujący rozmowę. Taki układ odpowiada tekstowi dramatycznemu, którego świat poznajemy przez wypowiedzi i działania bohaterów.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Które zapisy pełnią funkcję didaskaliów w autorskiej scenie rozmowy?
Odpowiedź: (przesuwa krzesło bliżej drzwi) • (mówi szeptem, nie patrząc na Olę)
Didaskalia to tekst poboczny zawierający wskazówki dla wystawiających dramat. Przesunięcie krzesła oraz sposób mówienia i patrzenia są takimi wskazówkami. Zdania przypisane Oli i Janowi stanowią wypowiedzi postaci, czyli tekst główny, a nie didaskalia.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Przeczytaj autorski utwór: „Jan skromność swoją ogłaszał od rana, / za każdą pochwałę składał podziękowania. / Gdy nikt nie chwalił, zawołał z goryczą: / — Czemu o mojej skromności dziś milczą?”. Które rozpoznanie najlepiej odpowiada budowie i tonowi utworu?
Odpowiedź: To fraszka żartobliwie odsłaniająca sprzeczność w postawie Jana.
Krótki, wierszowany tekst żartobliwie ujawnia, że deklarowana skromność Jana zależy od cudzych pochwał. Zakończenie uwydatnia tę sprzeczność i działa jak puenta. To podstawy rozpoznania fraszki, nie żałobnego trenu, rozbudowanej epopei ani tragedii.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Autorski wiersz wspomina dobroć zmarłej babci, wyraża żal po jej odejściu i pokazuje pustkę w domu. Który gatunek rozpoznajemy po takim zespole cech?
Odpowiedź: Tren, ponieważ wypowiedź skupia się na stracie i pamięci o zmarłej.
Tren należy do poezji żałobnej: wyraża ból po śmierci i przywołuje osobę zmarłą. W przykładzie wskazano właśnie stratę, wspomnienie dobroci i pustkę. Sam smutny ton nie wystarcza do rozpoznania trenu; istotny jest jego związek ze śmiercią.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
W autorskim utworze lirycznym kolejne strofy mają podobną budowę, wyraźny rytm i powracający refren. Który opis najtrafniej łączy te cechy z gatunkiem?
Odpowiedź: Budowa jest typowa dla pieśni, której forma zachowuje związek z muzyką.
Regularne strofy, rytmizacja i powtórzenia należą do cech tradycyjnej pieśni. Refren może dodatkowo wzmacniać jej muzyczny charakter. Pieśń jest jednak także samodzielnym gatunkiem literackim; rozpoznanie nie wymaga informacji, że ten konkretny tekst został zaśpiewany.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
W autorskiej scenie bohater długo szuka kapelusza, oskarża innych o jego zabranie, po czym odkrywa go na własnej głowie. Na czym polega przede wszystkim komizm tej sceny?
Odpowiedź: Na komizmie sytuacyjnym, bo rozbawienie wywołuje nieporozumienie i jego rozwiązanie.
Śmieszność powstaje z układu zdarzeń: bohater oskarża innych, choć poszukiwany przedmiot ma na sobie. To nieporozumienie i zaskakujące rozwiązanie budują komizm sytuacyjny. W podanym opisie nie ma gry znaczeń słów ani charakterystyki wyglądu, na których opierają się dystraktory.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Który opis najpełniej odpowiada epopei jako gatunkowi epickiemu?
Odpowiedź: Rozbudowana opowieść przedstawia bohaterów na tle wydarzeń ważnych dla wspólnoty.
Epopeja jest rozbudowanym gatunkiem epickim. Przedstawia losy bohaterów w związku z wydarzeniami istotnymi dla społeczności, często narodu. Rozmiar łączy się tu z zakresem świata przedstawionego; samo napisanie długiego tekstu nie czyni go epopeją.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Dlaczego balladę nazywamy gatunkiem synkretycznym?
Odpowiedź: Ponieważ może łączyć opowieść narratora, liryczny nastrój i dialog bohaterów.
Synkretyzm rodzajowy oznacza łączenie właściwości różnych rodzajów literackich. W balladzie narracja i fabuła wiążą się z epiką, nastrojowość z liryką, a dialog i udramatyzowanie zdarzeń z dramatem. Pozostałe opisy zestawiają cechy formy, ale nie pokazują takiego połączenia rodzajów.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
W autorskiej tragedii bohater może dochować przysięgi i skrzywdzić bliską osobę albo pomóc jej i złamać przysięgę. Co wskazuje na konflikt tragiczny?
Odpowiedź: Bohater musi naruszyć jedną ważną wartość, niezależnie od wybranego rozwiązania.
W sytuacji tragicznej zderzają się istotne racje lub wartości, a wybór wiąże się z bolesną konsekwencją. Przykład przeciwstawia wierność przysiędze obowiązkowi pomocy bliskiej osobie. Nie każda trudność jest tragiczna: liczy się układ wyboru, nie sam lęk bohatera.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Które części autorskiego zapisu sceny należą do tekstu głównego?
Odpowiedź: MARIA: Przyniosłam obiecany list. • ADAM: Oddaj go, zanim przyjdą goście.
Tekst główny dramatu tworzą wypowiedzi postaci, w tym dialogi i monologi. Słowa Marii i Adama należą do tej warstwy. Opisy odwracania się i wychodzenia są wskazówkami dotyczącymi działań, dlatego stanowią tekst poboczny. Nawias pomaga je rozpoznać, lecz rozstrzyga funkcja zapisu.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
W autorskiej scenie ZOFIA pozostaje sama i przez dłuższą chwilę mówi o tym, czy dotrzymać obietnicy. Żadna postać jej nie odpowiada. Jak nazywamy tę formę wypowiedzi?
Odpowiedź: Monologiem, ponieważ jedna postać wypowiada rozbudowaną myśl bez rozmówcy.
Monolog jest wypowiedzią jednej postaci, niewłączoną w wymianę replik z rozmówcą. Może przedstawiać jej rozterki i wewnętrzne argumenty. Spór między myślami nie staje się przez to dialogiem kilku postaci, a wypowiadane słowa nie są didaskaliami.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Przeczytaj autorski fragment balladowy: „Gdy zegar wybił północ, rybak ujrzał na wodzie dziewczynę. — Wróć! — zawołał. Jezioro szeptało pod mgłą, a ona podała mu dłoń”. Które obserwacje wskazują na obecność narracji i fabuły w tym fragmencie?
Odpowiedź: Narrator relacjonuje pojawienie się dziewczyny. • Zdarzenia układają się w ciąg spotkania i gestów.
W tym zadaniu cechy epickie rozpoznajemy po relacji narratora i ciągu zdarzeń związanych z postaciami. Szept jeziora oraz mgła są wskazanymi w opcjach środkami budowania nastroju i obrazu otoczenia, a nie opisem narracji lub fabuły. Sam dialog także występuje w epice, dlatego nie można uznać bezpośredniej wypowiedzi bohatera za dowód wykluczający epickość. Ballada łączy różne sposoby przedstawiania świata.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗