W poniedziałek Lena powiedziała Idze: „Przyniosę ci jutro atlas”. Osoba trzecia relacjonuje w środę poniedziałkową rozmowę. Która wersja zachowuje dzień, wykonawcę i odbiorcę?
Odpowiedź: Lena powiedziała Idze, że przyniesie jej atlas następnego dnia po rozmowie.
Poniedziałkowe „jutro” oznacza wtorek. Wyrażenie „następnego dnia po rozmowie” wskazuje właśnie ten dzień, a relacja pozostawia Lenę jako osobę przynoszącą atlas i Igę jako odbiorczynię. Pozostałe wersje zamieniają uczestniczki, przesuwają termin na czwartek albo opisują wcześniejsze otrzymanie przedmiotu. Zmiany wynikają z konkretnej perspektywy relacji.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Kamil powiedział w poniedziałek w Krakowie: „Zostaję tutaj do piątku”. Osoba spoza tej rozmowy relacjonuje ją tydzień później w Warszawie. Które wersje zachowują pierwotne miejsce i termin?
Odpowiedź: Kamil oznajmił w poniedziałek, że zostaje w Krakowie do piątku tego samego tygodnia. • Kamil oznajmił w poniedziałek, że pozostaje w miejscu rozmowy do najbliższego wówczas piątku.
Kraków był miejscem pierwotnego „tutaj”, a piątek należał do tygodnia poniedziałkowej rozmowy. Te informacje zachowują pierwsza i trzecia wersja. Warszawa jest tylko miejscem późniejszej relacji; piątek jej tygodnia również nie odpowiada pierwotnemu terminowi. Nie wolno dopowiadać nieznanego miejsca ani liczyć wszystkich określeń od chwili relacjonowania.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Który zapis mowy niezależnej jest poprawny interpunkcyjnie?
Odpowiedź: Marta zapytała: „Czy zebranie zacznie się o ósmej?”.
Słowa Marty przytoczono bezpośrednio, więc po zdaniu wprowadzającym potrzebny jest dwukropek, a sama wypowiedź zostaje objęta cudzysłowem. Znak zapytania należy do przytoczenia. Wariant bez dwukropka oraz zapis z przecinkiem są wadliwe, a ostatnia propozycja nie oznacza cytatu cudzysłowem.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Nauczyciel zapytał Olę: „Dlaczego nie oddałaś projektu?”. Która relacja zachowuje zarówno treść pytania, jak i jego adresatkę?
Odpowiedź: Nauczyciel zapytał Olę, dlaczego nie oddała projektu.
Zaimek ukryty w formie „oddałaś” wskazuje Olę, dlatego w relacji zachowujemy ją jako adresatkę i wykonawczynię czynności. Spójnik „dlaczego” wprowadza pytanie zależne, przed którym stawiamy przecinek. Inne wersje zamieniają role, właściciela projektu albo pytanie w oznajmienie o winie.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Ania, ostrzegając przed porażeniem prądem, powiedziała: „Nie dotykaj przewodów”. Które relacje zachowują zakazująco-ostrzegawczą intencję?
Odpowiedź: Ania zabroniła rozmówcy dotykać przewodów. • Ania ostrzegła rozmówcę, żeby nie dotykał przewodów.
Rozkaźnik z przeczeniem wyraża powstrzymanie adresata od działania. Czasowniki „zabroniła” i „ostrzegła” mogą więc zachować intencję, zależnie od sytuacji. „Przypuszczała” przedstawia niepewny sąd, a „pochwaliła” ocenę wcześniejszego zachowania; oba warianty zastępują pierwotny akt mowy innym.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
W środę Paweł powiedział: „Skończyłem model wczoraj”. Relacjonujący opisuje rozmowę w sobotę. Która wersja najdokładniej wskazuje dzień ukończenia modelu?
Odpowiedź: Paweł powiedział w środę, że skończył model we wtorek.
Wyraz „wczoraj” był liczony od środy, dlatego oznacza wtorek. Podanie nazwy dnia usuwa dwuznaczność powstającą w sobotniej relacji. Pozostałe zdania przesuwają ukończenie na przyszłość, na sobotę albo na piątek. Polski nie wymaga tu mechanicznej zmiany czasu czasownika.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Ewa stwierdziła: „Pada deszcz, ale ruszamy na trening”. Która relacja zachowuje przeciwstawienie oraz decyzję grupy należącej do Ewy?
Odpowiedź: Ewa stwierdziła, że pada deszcz, ale jej grupa rusza na trening.
Pierwotna wypowiedź zawiera dwa współrzędne człony połączone przeciwstawnym „ale”: pada, mimo to grupa Ewy rusza. Poprawna relacja zachowuje oba sądy oraz przynależność mówiącej do grupy. Inne odpowiedzi wprowadzają odwołanie zajęć, samotny powrót lub prognozę ustania deszczu.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Które zdanie zawiera mowę zależną, a nie bezpośrednie przytoczenie?
Odpowiedź: Tomek zawołał, że pociąg już nadjeżdża.
W mowie zależnej treść wypowiedzi staje się częścią zdania relacjonującego, tutaj wprowadzoną spójnikiem „że”. Nie odtwarza się dokładnego brzmienia ani nie używa cudzysłowu. Pozostałe przykłady przytaczają słowa bezpośrednio, mimo że położenie wypowiedzi i formuły narratora jest różne.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Basia powiedziała Kubie: „Pożyczę ci moją latarkę”. Które relacje zachowują własność latarki oraz role uczestników?
Odpowiedź: Basia powiedziała Kubie, że pożyczy mu swoją latarkę. • Basia powiedziała Kubie, że pożyczy mu należącą do niej latarkę.
W obu wiernych relacjach Basia pozostaje właścicielką latarki i osobą, która ją pożyczy, a Kuba odbiorcą. Formy „swoją” i „należącą do niej” wskazują Basię. Trzecia propozycja zamienia rozmówców, a ostatnia przypisuje latarkę Kubie. Poprawne zdanie gramatyczne może zatem nie być wiernym przekształceniem cudzej wypowiedzi.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Które zdanie poprawnie zapisuje pytanie zależne?
Odpowiedź: Dyżurny zapytał, czy okno zostało zamknięte.
Cząstka „czy” rozpoczyna zdanie podrzędne będące pytaniem zależnym, dlatego oddzielamy je przecinkiem od nadrzędnego „Dyżurny zapytał”. Nie stosujemy cudzysłowu, bo nie cytujemy dokładnego brzmienia. Dwukropek pasowałby do zapowiedzi mowy niezależnej, a przecinek nie może rozdzielać podmiotu od orzeczenia.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Ekspertka powiedziała neutralnie: „Wynik trzeba sprawdzić ponownie”. Która relacja zachowuje treść bez dopisania oceny lub przyczyny?
Odpowiedź: Ekspertka powiedziała, że wynik wymaga ponownego sprawdzenia.
Pierwsza relacja parafrazuje zalecenie sprawdzenia, nie dodając emocji ani przyczyny. „Przyznała” wraz z wzmianką o pomyłce dopisuje winę; „oburzyła się” wprowadza gniew, a „pochwaliła” pozytywną ocenę. Neutralna wypowiedź nie daje podstaw do takich uzupełnień. Dobór czasownika relacjonującego wpływa więc na wierność przekazu.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Marek powiedział w Gdańsku: „Tutaj przygotowujemy naszą wystawę”. Relację tworzy później przewodniczka, która nie należy do zespołu Marka. Która wersja jest najprecyzyjniejsza?
Odpowiedź: Marek powiedział, że jego zespół przygotowuje swoją wystawę w Gdańsku.
Przewodniczka nie należy do grupy oznaczonej pierwotnie słowem „naszą”, dlatego powinna wskazać zespół Marka, nie mówić „my” ani „nasz”. Nazwa Gdańsk precyzuje dawne „tutaj”. Inne wersje włączają przewodniczkę do zespołu, przypisują jej przygotowanie albo zmieniają czas i wykonawcę.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Olek powiedział: „Chyba zdążymy przed zamknięciem”. Które relacje zachowują wyrażoną niepewność?
Odpowiedź: Olek przypuszczał, że jego grupa zdąży przed zamknięciem. • Olek powiedział, że prawdopodobnie zdążą przed zamknięciem.
Wyraz „chyba” sygnalizuje przypuszczenie, nie pewność. Zachowują je czasownik „przypuszczał” oraz przysłówek „prawdopodobnie”. „Zapewnił” wzmacnia wypowiedź do stanowczego potwierdzenia, natomiast „zaprzeczył” odwraca jej kierunek. Wierność relacji obejmuje stopień pewności mówiącego, a nie tylko przewidywane zdarzenie.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Nauczyciel podał nadal obowiązującą definicję: „Trójkąt ma trzy boki”. Uczeń relacjonuje te słowa po lekcji. Która wersja mowy zależnej zachowuje aktualność definicji?
Odpowiedź: Nauczyciel powiedział, że trójkąt ma trzy boki.
Czasownik „ma” zachowuje definicję jako aktualną. Polski zapis mowy zależnej nie wymaga przesunięcia każdego czasownika w przeszłość po słowie „powiedział”. Pozostałe propozycje ograniczają informację do przeszłości, przenoszą ją w przyszłość albo zastępują fakt zamiarem lub oczekiwaniem. Samo późniejsze relacjonowanie nie uzasadnia tych zmian.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗
Redaktor ma wiernie przytoczyć dokładne słowa ekspertki: „Wynik wymaga ponownego sprawdzenia”. Która wersja spełnia to zadanie?
Odpowiedź: Ekspertka stwierdziła: „Wynik wymaga ponownego sprawdzenia”.
Dokładne przytoczenie zachowuje brzmienie wypowiedzi i oznacza je cudzysłowem po formule wprowadzającej z dwukropkiem. Druga odpowiedź jest wierną parafrazą, lecz nie dosłownym cytatem. Pierwsza dopisuje prawdopodobny błąd, a trzecia nakazuje powtórzenie badania. Trzeba odróżniać wierność treści od wymogu zachowania dokładnych słów.
Sprawdź źródło wyjaśnienia ↗